Skip to main navigation Skip to main content

Deze documentatie schetst een globaal beeld van hoe Virtual Reality (VR) geïntegreerd wordt in een organisatie. Er wordt aandacht besteed aan het gebruiken van VR als onderdeel van een therapeutische behandeling.

Werken met Vrendle staat in deze documentatie centraal. Dit houdt in dat resultaten toonbaar worden wanneer men aan de slag gaat met de innovatie. Een goede projectmatige planning en duidelijke afspraken zijn hierbij van belang. Uit ervaring blijkt dat door actief aan de slag te gaan met Vrendle er mooie resultaten ontstaan.

Categorieën in Vrendle  

In de Vrendle bibliotheek worden de volgende onderwerpen aan bod gebracht:

Therapie
Met Virtual Reality Exposure Therapy wordt iemand stapsgewijs gevraagd om zich bloot te stellen aan datgene waar hij of zij bang voor is. Dit is één van de krachtigste technieken binnen de gedragstherapie tot nu toe. Dit kan worden toegepast bij mensen met angststoornissen.

Training
Vrendle wordt ingezet bij allerlei vormen van gedragsverandering, waarmee onder andere begrip en inleving wordt gerealiseerd.

Ontspanning
Ook voor ontspanning is het inzetten van virtual reality een uitstekende combinatie. Denk aan het zwemmen met dolfijnen, een wandeling door een bos en schaatsen met Sjinkie Knegt (Nederlandse shorttracker).

Succesvol Vrendle inzetten

Randvoorwaarden

Werken met het online behandelplatform is nieuw en niet iedereen zal op de hoogte zijn van deze innovatie. Het is belangrijk om de bereidheid onder mensen te peilen voor de introductie van Vrendle. Daarnaast is het van belang om iedereen te informeren en te betrekken bij deze nieuwe wijze van behandelen. Tenslotte draagt iedereen zijn steentje bij aan het verlenen van optimale zorg. Vrendle is niet het eindpunt, maar het begin van VR-ontwikkelingen binnen een organisatie.

Kwaliteit & effectiviteit
Uit onderzoek komt naar voren dat VRET een effectieve en krachtige manier van behandelen is. Founding Fathers zorgen voor de kwaliteit van zowel de behandeling als invulling van de behandelvideo's op Vrendle. Zij leveren hun bijdrage aan de inhoud en het ontwerp van een behandelvideo. Elke behandelvideo op Vrendle is therapeutisch onderbouwd. Een video wordt getoetst op effectiviteit, waarbij wordt gekeken naar de fysiologische- en/of emotionele reacties bij een cliënt. Er wordt gekeken naar de beeldkwaliteit voor een realistische weergave en er wordt nauwkeurig gelet op de uitvoering van het script.

Op Vrendle kunnen andere behandelaren de behandelvideo een waardering geven. Hoog beoordeelde video’s worden op deze wijze sneller gevonden. Hierdoor krijgen cliënten altijd de meest passende en effectieve behandelingen.

Efficiëntie
Een groot voordeel van het behandelen met Vrendle, is het geven van de behandeling in een gevoelsmatig veilige setting bij de behandelaar. De Vrendle bibliotheek biedt meerdere virtuele omgevingen en situaties die normaal gesproken moeilijk bereikbaar of realiseerbaar zijn. Naast tijd- en kostenbesparing is de behandelaar in staat om de aard, duur en intensiteit van de behandeling te beheersen. Video’s kunnen worden stopgezet en de behandelaar kan de scène wijzigen als het voor de cliënt te intensief wordt. Doordat de behandelaar kan meekijken op het scherm, kan de cliënt op deze wijze stapsgewijs begeleid worden.

Capaciteit
Het is goed om met een klein team te beginnen met het geven van VRET. Daarbij is wel belangrijk om te weten welke mensen en middelen beschikbaar zijn binnen de organisatie. Zo kunnen er vragen worden gesteld als welke mensen er bij betrokken moeten worden, welke mensen de behandelingen gaan geven en welke mensen de behandelaars gaan trainen. Ook is het goed om te na te gaan hoeveel materiaal er beschikbaar is voor het geven van trainingen.

Implementeren

Het invoeren van Vrendle als nieuwe en aanvullende behandelmethode voor patiënten zal voor de hele organisatie vernieuwend zijn. Er zullen mensen zijn die de technologie direct met open armen zullen ontvangen, maar er zullen ook mensen zijn die een afwachtende houding zullen aannemen, zij conformeren zich aan de meer traditionele behandelvormen.

De volgende fasen worden doorlopen als gedragsverandering op de implementatie:

1. Voorbeschouwing & oriëntatie
De focus ligt in het opwekken van interesse en medewerkers zo vroeg mogelijk te betrekken in het veranderingsproces. Informatie kan mondeling overgedragen worden maar ook door het verspreiden van brochures, flyers en (online) nieuwsbrieven. Bij de levering van Vrendle zal ook een speciale flyer worden gemaakt voor de organisatie voor interne verspreiding. Tevens staan de oprichters van Vrendle open voor het geven van presentaties en trainingen.

2. Overpeinzing en inzicht
De medewerkers worden ingelicht over de verandering. Voor- en nadelen over de innovatie worden afgewogen. Van belang is dat er bereidheid en draagvlak is bij de medewerkers om met VR aan de slag te gaan. Het geven van een workshop of een training biedt medewerkers de gelegenheid om kennis te maken met de nieuwe technologie en het belang van de verandering te benadrukken. Het maken van een draaiboek voor een behandeling is een vereiste, waarin zowel de inhoud van de behandeling, als de doelstellingen en wijze waarop die moeten worden behaald omschreven worden.

3. Voorbereiding en acceptatie
De wil om met VRET aan de slag te gaan is aanwezig. Voorbereidingen worden getroffen om de technologie te integreren binnen de bestaande behandelingswijzen. Knelpunten worden bespreekbaar gemaakt en er kan zelfstandig of samen met het team van Vrendle gezocht worden naar oplossingen.

4. Actie en verandering
Het geleerde wordt in deze fase in de praktijk gebracht.De groep zorgprofessionals die hiervoor getraind zijn willen en kunnen nu aan de slag. Op dit punt wordt er ook gekeken of de innovatie ook in de praktijk tot een verbetering leidt.

5. Behoud van gedrag en verandering
In deze fase zijn de zorgprofessionals al enige tijd bezig met het geven van de nieuwe behandelmethode. VRET is inmiddels geïntegreerd in bestaande behandelroutines. De focus ligt in deze fase op het behouden van de verandering en het verankeren binnen de organisatie. Intervisies, workshops en discussie sessies kunnen een bijdrage leveren aan de borging.

Verkenning van nieuwe mogelijkheden
Naarmate de tijd verstrijkt zullen de vele ervaringen en bevindingen van zorgprofessionals nieuwe inzichten bieden in het gebruik van VR binnen in de zorg. Zo kunnen er nieuwe onderwerpen ontstaan voor behandel video's. Het team van Vrendle gaat graag aan de slag met alle ideeën voor nieuwe content.

Communicatie is een pré
Zowel bij fase 1 als bij fase 2 van het implementeren van Vrendle staat communicatie centraal. Medewerkers moeten geïnformeerd worden over de verandering en moeten zo vroeg mogelijk betrokken worden bij het veranderingsproces. De focus ligt hier op het creëren van draagvlak onder medewerkers, ofwel het letterlijk inpassen van de verandering binnen de bestaande organisatie.

Vrendle legt de communicatie in de handen van de betreffende organisatie en vertrouwt erop dat zij hun medewerkers met het benodigde informeren.

Monitoren

Om een goede structurele inbedding van Vrendle in de organisatie te waarborgen dient tijdens het implementatietraject de voortgang bewaakt te worden. Voor een goede monitoring is het belangrijk dat er momenten worden ingepland voor intermediairs en zorgverleners om feedback te geven over het proces en inhoud. Zie ook fase 5 van de implementatie van Vrendle. Het is belangrijk om in contact te blijven met de community manager van Vrendle voor eventuele vragen en om de resultaten en voortgang te bespreken.

Blijven evalueren

Het is van belang dat de organisaties de behandelingen terugkoppelen en evalueren tegenover de cliënten. Het toepassen van VRET levert in theorie al een voordeel op, maar in de praktijk moet dit nog blijken. Met een evaluatie worden de inhoudelijke en procesmatige kanten van de implementatie beoordeeld. Hiermee wordt gemeten in hoeverre de doelstellingen (van fase 2) zijn behaald.

Evaluatiesessies geven resultaten over het verloop van het proces van implementatie en de effectiviteit van behandeling met Vrendle. Het is van belang om een selectie te maken van de belangrijkste vertegenwoordigers en behandelaren om samen met hen evaluatievragen op te stellen over welke delen goed verlopen en welke wat minder met betrekking op de verschillende doelstellingen die zijn gehanteerd. Dit evaluatieformulier kan dan worden gebruikt bij alle medewerkers die met Vrendle werken.

Trainingen en intervisies

Train de trainer

Trainingen bieden de gelegenheid om professionals kennis te laten maken met Vrendle en de techniek erachter. De Vrendle training wordt gegeven door Vrendle medewerkers aan zorgprofessionals. Een aantal zorgprofessionals volgen de Vrendle workshop, waarna zij in staat zijn om zelf de training te geven aan collega’s.

Doel van de training
Het doel is om het gebruik van de techniek te bevorderen en deze te laten integreren binnen de reeds bestaande behandelingen. Met de training wordt beoogd om zorgprofessionals te informeren en te leren hoe zij de behandel video's van Vrendle kunnen inzetten voor hun behandelingen. Daarbij wordt het belang benadrukt voor het gebruiken van VRET.

Tijdsduur
De training duurt gemiddeld drie uur. Binnen de tijd zijn twee pauzes inbegrepen. Een pauze van vijftien minuten en een pauze van twintig minuten.

Inhoud van de training
Deze training wordt gegeven aan zorgprofessionals die zich bezighouden met de behandeling van cliënten met een angststoornis en/of fobieën. De training vindt plaats in een kleine werkvorm van vier leden en één trainer. Een kleine werkgroep stelt de trainer in staat om voldoende tijd en aandacht te schenken aan ieder individu. Tijdens de training maken professionals kennis met het hardwarepakket en de bijbehorende VR-bril en kunnen zij zelf Virtual Reality ervaren.

In de eerste helft van de training wordt er aandacht besteed aan de vraag waarom VRET zal worden toegepast. Er wordt ook uitleg gegeven over de behandelsetting en wijze van behandelen. Aspecten die hierbij aan bod komen zijn; de techniek introduceren aan de cliënt, de cliënt laten wennen aan VR (e.g. door te beginnen met een ontspanningsvideo), en de cliënt eerst zittend en daarna lopend de therapie laten ervaren. Verschillende behandelvideo's worden getoond, waarbij wordt verteld hoe deze behandelvideo's ingezet kunnen worden.

In het tweede gedeelte van de training gaan de professionals in duo’s aan de slag met een casus, waarin VRET wordt toegepast. Op deze wijze krijgen professionals ‘feeling’ met de techniek. De Vrendle training biedt ook de gelegenheid om eerste indrukken en ervaringen met elkaar te kunnen uitwisselen. De training wordt afgesloten met een brainstormsessie waarin wordt nagedacht op welke terreinen binnen de zorg VR nog meer zou kunnen worden toegepast.

Intervisie

Intervisie sessies leveren een waardevolle bijdrage aan het leerproces en zorgen ervoor dat iedereen betrokken blijft. Het delen van kennis en ervaringen met betrekking tot het toepassen van VRET kan niet alleen een bijdrage leveren aan de verbetering van de innovatie maar ook aan de persoonlijke groei van zorgprofessionals. Het biedt ruimte voor dialoog waarbij medewerkers van elkaar kunnen leren en tevens kunnen meedenken over oplossingen of verbeteringen.

Doel van de intervisie
Intervisiesessies bieden een mooie gelegenheid voor behandelaren om de dialoog aan te gaan met elkaar. Kennis, ervaringen en indrukken over het gebruik van Vrendle bij VRET kunnen met elkaar worden gedeeld.

Tijdsduur
Het is aan te raden om intervisiesessies één keer per maand te houden, waarbij er drie uur voor een sessie wordt ingepland. Er worden twee pauzes ingelast van beide 10 minuten. Van belang is dat de eerste intervisiesessie plaatsvindt één maand na de start met Vrendle.

Inhoud van de intervisie
Een intervisiegroep bestaat bij voorkeur uit niet meer dan vier personen en één coach. Tijdens de bijeenkomst worden aan de hand van echte casussen ervaringen gedeeld over het gebruik van Vrendle bij VRET. De intervisie heeft zowel betrekking op de persoonlijke ontwikkeling van behandelaren, als op de toepassing van VR binnen een behandeling. De intervisie biedt professionals de gelegenheid om terug te blikken op hun eerdere ervaringen en het gebruik van VRET te evalueren.

De casussen die behandelaren hanteren zijn gebaseerd op eigen ervaringen met VR-behandelingen. Het is belangrijk dat er met deze informatie vertrouwelijk wordt omgegaan. Tenslotte heeft de coach een tablet of pen-en-papier bij de hand voor het maken van notities en het notuleren van feedbackpunten over het toepassen van VRET. Zodoende wordt er besproken waar winst wordt behaald, welke verbeterpunten er zijn en waar verdere mogelijkheden liggen voor het toepassen van VR.

Behandeling 

Gemiddeld bedraagt het aantal exposure therapieën 10 tot 15 behandelingen (circa 4 maanden), met een nabehandelingstraject van 10 sessies (Veerbeek, Knispel & Nuijen, 2015). Elke sessie duurt rond de 140 minuten. Deze 20 tot 25 behandelingen zijn gebaseerd op expert-schattingen op basis van wetenschappelijk literatuuronderzoek voor behandelingen bij cliënten met een angststoornis (van Balkom, van Vliet, Emmelkamp, Bockting, Spijker, Hermens & Meeuwissen, 2013).

Behandelvormen

Er zijn twee vormen van VR-behandeling, te weten; systematische desensitisatie en exposure behandelvideo’s. Daarnaast kunnen Cognitieve Gedragstherapeutische interventies worden ingezet bij een VRET. Behandelingstechnieken worden ingezet naar inzicht van de behandelaar en de aard van de problematiek van de cliënt.

Systematische desensitisatie
Systematische desensitisatie is een gedragstherapeutische interventie waarbij het doel is om de cliënt ongevoelig te maken voor het object dat de fobische reactie opwekt.

Het gaat om het zelf voorstellen van een angstige situatie. Er wordt een lijst gemaakt met de angstopwekkende situaties van de cliënt, van scherpe tot mildere varianten. De cliënt wordt dan gevraagd om de situatie voor te stellen en zich proberen te ontspannen. Het proces wordt herhaald, waarbij de verschillende varianten worden opgeroepen.

Aan het eind van alle varianten is de volgende stap het gebruiken van VRET. Zodat de cliënt zich ook kan leren ontspannen in een werkelijk gesimuleerde angstige situatie.

Exposure behandelvideo
Een exposure behandelvideo heeft als doel om de cliënt direct en doelbewust te confronteren met datgene wat angst oproept bij de cliënt. Het herhaaldelijk tonen van angstopwekkende beelden, naast begeleiding van een behandelaar, zal ervoor zorgen dat in de loop van tijd de angsten afnemen bij de cliënt. De cliënt raakt in letterlijke zin gewend aan de situatie. Er zijn twee varianten van VRET:

Flooding: De cliënt wordt blootgesteld aan een VR-situatie die een heftige angstreactie oproepen. Langdurige blootstelling leidt tot uitdoving van de ervaren angst. In wezen wordt een normaliter angstige situatie uiteindelijk gekoppeld aan een positieve ervaring (e.g. vermindering van angst, gevoel van overwinning);

Geleidelijke exposure: Er is sprake van een geleidelijke opbouw van de intensiteit, duur en frequentie van een angstige situatie. In tegenstelling tot systematische desensitisatie wordt de cliënt feitelijk geconfronteerd met een angstopwekkende prikkel middels VR.

Cognitieve gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie wordt bij VRET ingezet om de inhoud van irrationele gedachten over de angstsituatie om te zetten naar rationele gedachten. Irrationele gedachten veroorzaken bepaalde gedragingen zoals het vermijden van situaties. Schematisch wordt er een verdeling gemaakt tussen gebeurtenis, gedachten en gevoel.

Hierbij wordt de cliënt tijdens een VRET-situatie bewust gemaakt dat de gebeurtenis niet de oorzaak is van hoe de cliënt zich voelt en/of gedraagt, maar dat de oorzaak ligt in de irrationele gedachten over de gebeurtenis.

Behandelen

In deze paragraaf wordt een globaal voorbeeld gegeven van een VR-behandeling, op basis van het protocol volgens de Jong en Keijsers (2011). Dit schetst een indruk over hoe een behandelsituatie eruit zou kunnen zien.

1. Installatie
Sluit de Oculus Rift aan de computer. Start de computer op en ga vervolgens naar vrendle.nl. Aanmelden met een persoonlijke account, toegewezen vanuit de organisatie.

2. Voor aanvang van de behandelsessie
Breng de angststoornis/fobie in kaart van de cliënt. Inventariseer de klachten en catastrofale gedachten van de cliënt. Op basis van de inventarisatie kan er op Vrendle gezocht worden naar een passende online behandelvideo die het angstige object/situatie weergeeft. Met behulp van de optie ‘afspeellijsten’ kan een behandeling worden opgezet. Naar inzicht van de behandelaar wordt bepaald welke scènes van VR-behandelingen worden toegepast.

3. Aanvang van behandelsessie
Vertel voor aanvang van de behandeling wat de cliënt tijdens de sessie kan verwachten. Om meer inzicht te krijgen in de ervaren problematiek is het van belang om uitleg te geven over de werking van het flight-or-fight mechanisme waarmee de angst in stand wordt gehouden. Leg uit dat tijdens de behandeling de cliënt (eventueel in stappen) geconfronteerd wordt met een angstopwekkende object/situatie, waarbij de cliënt niet kan vluchten. Leg hierbij de voordelen en nadelen uit (e.g. eerst veel angst, maar op lange termijn angstreductie). Introduceer vervolgens de VR-bril en laat de cliënt het bestuderen.

4. Start van de online videosessie
In samenspraak met de cliënt kan er gekeken worden naar een eerste stap in de behandeling (indien nodig met tussenstappen om het beoogde doel te behalen). De cliënt kan gevraagd worden om een voorspelling te maken over wat er mogelijk kan gebeuren tijdens de oefensituatie. Vraag de cliënt vervolgens om zelf de Oculus Rift op te doen en geef aan wanneer de online videosessie begint. Eventueel kan besloten worden om de cliënt eerst te laten wennen aan VR door middel van een ontspanningsvideo.

5. Tijdens de online videosessie
Samen met de cliënt wordt de oefening doorlopen. De behandelaar kan op het scherm meekijken en de angstreacties van de cliënt zodoende observeren. De behandelaar kan bijvoorbeeld vragen naar wat de cliënt ziet, of welke gedachten er omgaan in de cliënt. Tevens kan de cliënt uitgedaagd worden om de irrationele gedachten te toetsen op de virtuele werkelijkheid. Indien nodig kan de behandelaar de video even stopzetten om met de cliënt zijn/haar ervaringen te bespreken. Wanneer de behandelvideo onvoldoende angstige reacties ontlokt bij een cliënt kan in samenspraak met de cliënt besloten worden om een andere scène aan te bieden, waarin de intensiteit van het object of de situatie toegenomen wordt.

6. Na de online videosessie
Vraag aan de cliënt om de Oculus Rift af te zetten. Vraag vervolgens aan de cliënt in hoeverre zijn/haar voorspellingen zijn uitgekomen. De oefening kan kort herhaald worden om te kijken in hoeverre er verschil is tussen de voorspellingen van de cliënt voor en na de oefening.  Na de online videosessie kan er samen met de cliënt een volgende stap worden bepaald om het behandeldoel te behalen.

7. Afronding behandelsessie
Sluit af met een samenvatting van hetgeen dat is gedaan. Eventueel kan er met de cliënt worden afgesproken om huiswerkopdrachten te maken, om het gewenste gedrag zoveel mogelijk te generaliseren in de dagelijkse praktijk. Spreek af hoe de komende behandelingen eruit gaan zien. Biedt de cliënt de gelegenheid voor het stellen van vragen of het geven van opmerkingen met betrekking tot de behandeling. Documenteer de bevindingen die zijn opgedaan tijdens de behandeling, ook met betrekking tot de toepassing van VRET.

8. Vervolgsessies
Gekeken kan worden welke tussendoelen er nog behaald dienen te worden en welke scènes van een online behandelvideo daarmee aansluiten. Post-behandeling kan gekeken worden in hoeverre de subjectieve- en/of objectieve angst van een cliënt is afgenomen tegenover de angstopwekkende stimulus/situatie.